Welcome to BEAR’s BLOG!!!

“Định hướng xã hội chủ nghĩa” phát sinh nhiều rủi ro

Posted by BEAR trên Tháng Tư 21, 2009

“Định hướng xã hội chủ nghĩa” phát sinh nhiều rủi ro (phần 1)

Sau tuyên bố “đổi mới” vào giữa thập niên 1980, Việt Nam cho biết sẽ xây dựng và phát triển “nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Cách nay vài ngày, Công ty cổ phần Xăng dầu Hàng không, gọi tắt là Vinapco, thuộc Vietnam Airlines đã bị Hội đồng cạnh tranh Quốc gia phạt vì “lạm dụng vị thế độc quyền”.

Sự kiện này được xem như một tín hiệu tích cực, cho thấy Việt Nam đang nỗ lực lành mạnh hóa thị trường, vốn còn nhiều hạn chế, cũng như đầy rủi ro, do tình trạng độc quyền của một số doanh nghiệp nhà nước, vẫn được xem như hệ quả tất yếu của “định hướng xã hội chủ nghĩa”, trong việc xây dựng, phát triển kinh tế ở Việt Nam…

Sau những cải tổ vừa qua, chính sách đó tác động ra sao đối với nền kinh tế Việt Nam?

Nỗ lực mới

Sau tuyên bố “đổi mới” vào giữa thập niên 1980, Việt Nam cho biết sẽ xây dựng và phát triển “nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Trong hai thập niên vừa qua, tuy Việt Nam có nhiều nỗ lực trong việc thúc đẩy sản xuất, khuyến khích tự do kinh doanh, cải thiện môi trường đầu tư, lành mạnh hóa thị trường, song hiệu quả không như người ta mong đợi.

Ngoài tác động tiêu cực của bộ máy hành chính không theo kịp nhu cầu phát triển, các nỗ lực còn bị phá hỏng do những đặc quyền, đặc lợi mà Việt Nam dành cho doanh nghiệp nhà nước, sau này được gom lại thành tập đoàn kinh tế nhà nước hay tổng công ty quốc doanh.

“Vì định hướng xã hội chủ nghĩa nên người ta đặt ra một số lĩnh vực, mà trong đó vai trò của doanh nghiệp quốc doanh là chủ đạo. Tôi cho là điều đó hoàn toàn đi ngược lại cơ chế thị trường. –LS Lê Công Định

Các tập đoàn kinh tế nhà nước, tổng công ty quốc doanh không chỉ được giao giữ khối tài sản công khổng lồ, mà còn chi phối gần như toàn bộ những lĩnh vực then chốt trong nền kinh tế quốc gia, dù hiệu quả hoạt động rất thấp.

Luật sư Lê Công Định, chuyên tư vấn cho doanh giới nước ngoài về đầu tư tại Việt Nam, nhận xét:
“Vì định hướng xã hội chủ nghĩa nên người ta đặt ra một số lĩnh vực, mà trong đó vai trò của doanh nghiệp quốc doanh là chủ đạo. Tôi cho là điều đó hoàn toàn đi ngược lại cơ chế thị trường.

Khi anh áp dụng kinh tế thị trường mà gắn thêm cái đuôi “định hướng xã hội chủ nghĩa” thì có bất ổn rất cơ bản về nền tảng. Nếu vẫn điều hành nền kinh tế thị trường bằng suy nghĩ cũ.

Cụ thể nhất là vẫn duy trì cơ chế độc quyền của một số doanh nghiệp quốc doanh, về lâu dài nó không thể nào vận hành được một nền kinh tế hiện đại và người ta vẫn tiếp tục sa lầy trong việc giải quyết những vấn đề của nó nhiều hơn là người ta phát triển nó.”

Đã và đang có khá nhiều câu chuyện khiến doanh giới ê ẩm, công chúng ngán ngẩm đối với các tập đoàn kinh tế nhà nước và tổng công ty quốc doanh. Trong đó, vụ Vinapco chỉ là một ví dụ.

Nhiều mâu thuẫn

Để dễ hình dung về vụ Vinapco, có lẽ phải quay lại giai đoạn đầu thập niên 1990. Khi ấy, Việt Nam tuyên bố mở cửa lĩnh vực hàng không, chấm dứt giai đọan Vietnam Airlines “một mình, một chợ”, lúc bay, lúc hoãn.

Nhằm khuyến khích cạnh tranh, chính phủ Việt Nam cho phép thành lập Pacific Airlines (giữa năm ngoái đổi tên thành Jetstar Pacific Airlines).

Tuy là một công ty cổ phần, với các cổ đông đều thuộc nhà nước song Pacific Airlines vẫn thường xuyên phải kêu cứu, do bị Vietnam Airlines – vừa là đối thủ cạnh tranh, vừa nắm giữ toàn bộ hạ tầng và các dịch vụ liên quan đến hàng không – chèn ép đủ kiểu.

Pacific Airlines đã có vài lần súyt phá sản và chính phủ Viet Nam đành phải để cho Tổng Công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước, cùng với Tập đoàn Qantas của Úc mua lại đa số cổ phần để tiếp tục lành mạnh hóa lĩnh vực hàng không. Song họat động của Pacific Airlines không khá hơn.

Tháng 4 năm ngóai, Pacific Airlines bị khỏang 5.000 hành khách nguyền rủa không tiếc lời, do 30 chuyến bay trong ngày này, hoặc bị hủy, hoặc bị hõan  vì Vinapco không chịu bơm xăng cho máy bay, với lý do Pacific Airlines từ chối trả tiền xăng theo giá do Vinapco ấn định.

Qua tố cáo của Pacific Airlines, người ta mới biết là Vinapco buộc Pacific Airlines phải trả thêm cho mỗi tấn xăng 157 ngàn đồng.

Điều đáng nói là, tuy cũng dùng xăng của Vinapco nhưng Vietnam Airlines (cơ quan chủ quản của Vinapco) và Vasco (một thành viên khác của Vietnam Airlines) không phải trả thêm khỏan này.

Nhiều người cho rằng, với ưu thế độc quyền cung cấp xăng cho máy bay của Vinapco, Vietnam Airlines có thể bóp chết bất kỳ hãng hàng không nào.

“Nếu nói thuần về pháp lý thì ở đây vẫn còn những câu hỏi cần phải được giải quyết rốt ráo trong việc vận dụng luật cạnh tranh.
LS Nguyễn Vân Nam

Mới đây, sau khi phạt Vinapco ba tỷ đồng vì “lạm dụng vị thế độc quyền trong cung cấp nhiên liệu bay”, Hội đồng Cạnh tranh Quốc gia đã đề nghị tách Vinapco khỏi Vietnam Airlines và kiểm soát chặt chẽ những dịch vụ độc quyền. Đồng thời nên cho phép các doanh nghiệp khác cùng cung cấp xăng dầu trong lĩnh vực hàng không.

Đánh giá về kết quả kể trên, luật sư Nguyễn Vân Nam, người dành khá nhiều thời gian nghiên cứu các quy phạm pháp luật về cạnh tranh, cho rằng:

“Đối với tôi đó là tín hiệu đáng mừng một cách bất ngờ, bởi vì tôi không nghĩ rằng hội đồng cạnh tranh xử được vụ này, với kết quả như thế. Theo quan niệm của tôi, vụ xử này là đúng.

Tuy nhiên nếu nói thuần về pháp lý thì ở đây vẫn còn những câu hỏi cần phải được giải quyết rốt ráo trong việc vận dụng luật cạnh tranh.”

Thật ra, câu chuyện về Vinapco còn rất nhiều “tập”. “Tập” mới nhất liên quan đến Indochina Airlines, hãng hàng không tư nhân đầu tiên của Việt Nam. Vinapco vừa “cấp báo”, Indochina Airlines đang nợ họ khoảng 344.000 đô la và 7 tỉ đồng tiền xăng.

Tuy nhiên, vì là doanh nghiệp duy nhất cung cấp xăng cho máy bay, nên Vinapco không thể ngưng cung cấp xăng. Indochina Airlines phủ nhận cáo buộc đó. Indochina cho biết, để được cung cấp xăng , họ đã phải “đặt cọc” 20 tỷ đồng, nên thật ra họ chỉ nợ khoảng 3 tỷ.

Hiện chưa rõ kết cục của xung đột Vinapco – Indochina Airlines sẽ như thế nào…
—————-
“Định hướng xã hội chủ nghĩa” không chỉ khiến chính phủ Việt Nam đau đầu vì phải giải quyết những xung đột lợi ích do tình trạng độc quyền vô lối tạo ra như vừa kể, mà còn gây thêm nhiều hậu quả tai hại khác. Kỳ tới, mời quý vị nghe Trân Văn tường thuật thêm về những hậu quả tai hại đó.

Định hướng xã hội chủ nghĩa phát sinh nhiều rủi ro (phần 2)

Trân Văn tiếp tục trình bày các hậu quả tai hại khác, khi Việt Nam xây dựng nền kinh tế thị trường theo kiểu của mình.

Quốc doanh hưởng lợi

Việc đính kèm “định hướng xã hội chủ nghĩa” vào qúa trình phát triển kinh tế ở Việt Nam, cho phép mốt số doanh nghiệp nhà nước thủ giữ sự độc quyền, đã nhiều lần làm chính phủ Việt Nam đau đầu, vì phải giải quyết cả những xung đột lợi ích trong doanh giới, lẫn những mâu thuẫn giữa các doanh nghiệp nhà nước với xã hội.

Luật sư Lê Công Định, chuyên tư vấn cho doanh giới nước ngòai về đầu tư tại Việt Nam, cho rằng:

“Trong một số ngành được đánh giá là quan trọng đối với nền kinh tế quốc gia. Nhà nước vẫn nắm vai trò chủ đạo. Điều đó đi ngược với xu thế thị trường. Người tiêu dùng luôn phải trả giá cho điều đó.

Về lâu dài, tôi nghĩ nhà nước buộc phải nghĩ lại, bởi điều đó không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến cả lợi ích của nhà nước nữa.

Trong một số trường hợp, độc quyền khiến người tiêu dùng bất mãn, phản ứng trở lại thì điều đó tạo ra các vấn đề xã hội. Việc duy trì cơ chế độc quyền không ổn ngay cả trong thời điểm này chứ đừng nói tới tương lai.

Trong một số ngành được đánh giá là quan trọng đối với nền kinh tế quốc gia. Nhà nước vẫn nắm vai trò chủ đạo. Điều đó đi ngược với xu thế thị trường. Người tiêu dùng luôn phải trả giá cho điều đó.

LS Lê Công Định

Nếu nhà nước không nhìn ra vấn đề này để sửa ngay mà chỉ nhìn lợi ích trước mắt, tôi cho đó là thiếu sáng suốt khi vận hành một nền kinh tế đang phát triển.”
Dư luận bất bình

Trên thực tế, gần như lĩnh vực nào có doanh nghiệp nhà nước nắm giữ độc quyền cũng bất ổn và gây bất bình trong xã hội. Rõ nhất là điện.

Dù được giao các khỏan vốn khổng lồ để “bảo đảm an ninh năng lượng” nhưng Tập đòan Điện lực luôn thiếu điện để bán. Tình trạng cúp điện liên tục và đột ngột đã khiến cả sản xuất lẫn sinh họat xã hội ở Việt Nam rối loạn, nhiều giới bất bình.

Đầu tháng 9 năm ngóai, tờ Tuổi Trẻ dành hẳn ba kỳ để giới thiệu ý kiến của một số luật sư và thẩm phán Tòa án nhân dân TP.HCM, hướng dẫn người tiêu dùng cách chứng minh thiệt hại, để có thể thắng trong các vụ kiện đòi ngành điện bồi thường.

Lúc đó, một thẩm phán giải thích: “Không phải là xúi dân đi kiện nhưng đã đến lúc các khách hàng của ngành điện phải đứng lên tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình”.

Tuy có một vài doanh nghiệp nhà nước và giới đầu tư nước ngòai được phép đầu tư vào khâu sản xuất điện, song Tập đòan Điện lực vẫn nắm chặt khâu truyền tải và cung ứng điện, khiến lời mời gọi đầu tư phát triển nguồn điện thiếu sức hấp dẫn và gây ra những rắc rối mới.

Chẳng hạn cuộc đấu khẩu về trách nhiệm, xảy ra vào tháng trước, giữa Tập đòan Điện lực và Tập đòan Dầu khí, do năm nay, Việt Nam có thể thiếu khỏang 1 tỉ kWh điện.

Bộ Công Thương từng đề nghị tách khâu phát điện – truyền tải điện ra khỏi Tập đòan Điện lực nhưng bị tập đòan này phản đối, vì điều đó “không phù hợp với chủ trương của Trung Ương Ðảng về việc thành lập tập đoàn kinh tế”!
Thị trường theo kiểu VN?

Xây dựng một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa không dễ dàng, vì Việt Nam vẫn chủ trương phải xây dựng nền kinh tế thị trường theo kiểu riêng.

Đầu thập niên 2000, khi ký Hiệp định Thương mại song phương với Hoa Kỳ, Việt Nam từng đòi Hoa Kỳ phải xem Việt Nam là một quốc gia có nền kinh tế thị trường chưa hoàn chỉnh, để không phải thực hiện ngay những điều, khoản trong hiệp định vừa kể.

Tuy nhiên, khi bị xem là một quốc gia có nền kinh tế thị trường chưa hoàn chỉnh, các sản phẩm xuất khẩu sẽ luôn phải đối diện với thuế chống bán phá giá, vì các yếu tố cấu thành giá của sản phẩm không được xem là chi phí thật.

Những lợi thế về giá nhân công, cũng như điều kiện tự nhiên giúp giảm giá thành, sẽ không được công nhận, nên sẽ mất hẳn các lợi thế cạnh tranh và ảnh hưởng đến khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngòai.

Khi được đề nghị nhận xét về các tác động từ bên ngòai do đính kèm “định hướng xã hội chủ nghĩa” với kinh tế thị trường, luật sư Nguyễn Vân Nam, một người dành khá nhiều thời gian nghiên cứu các quy phạm pháp luật về cạnh tranh, nói:

Việt Nam theo một nguyên tắc khác với thị trường tự do là “thị trường tư do theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. “Định hướng xã hội chủ nghĩa” này là cơ sở và nhằm biện minh cho việc can thiệp của Nhà nước vào kinh tế.

LS Nguyễn Vân Nam

“Việt Nam theo một nguyên tắc khác với thị trường tự do là “thị trường tư do theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. “Định hướng xã hội chủ nghĩa” này là cơ sở và nhằm biện minh cho việc can thiệp của Nhà nước vào kinh tế.

Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: chính phủ các nước phát triển và là thị trường xuất khẩu quan trọng của Vịệt Nam có lý do để lúc nào cũng phải cẩn thận xem xét về việc các doanh nghiệp của Việt Nam có nhận được những trợ cấp bất hợp pháp của chính phủ hay không.”

Một thống kê được công bố vào đầu tháng này, cho biết: Từ 1994 đến nay, Việt Nam phải đối diện với 31 vụ kiện bán phá giá và cạnh tranh bất chính của nhiều quốc gia. Nếu chỉ tính riêng ba tháng đầu năm nay, Việt Nam đối diện với hai vụ kiện. Một là Canada (kiện giày không thấm nước). Hai là Hoa Kỳ (kiện túi nhựa đựng hàng bán lẻ).

Chưa hết, cuối tháng tháng 7 năm ngóai, trang web fibre2fashion, đưa tin: Nhiều công ty Ðài Loan có cơ sở sản xuất tại Việt Nam và Trung Quốc, đang rời hai nơi này để chuyển vốn đầu tư sang Bangladesh, vì cả Việt Nam lẫn Trung Quốc, đang bị Hoa Kỳ và Liên Hiệp Âu Châu đánh thuế chống phá giá trên nhiều sản phẩm, khiến họ thiệt hại nặng.

Có thể nông dân nuôi cá ba sa, tôm xuất khẩu, công nhân làm việc trong lĩnh vực  may mặc, giày da,… không phân biệt được kinh tế thị trường và kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa khác nhau thế nào, song họ có thể kể rất cặn kẽ về việc họ khốn cùng ra sao, khi sản phẩm do họ làm ra không xuất khẩu được, bởi thuế chống bán phá giá.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: