Welcome to BEAR’s BLOG!!!

Mô hình trường thực nghiệm tại Việt Nam: những ngăn trở và thành tựu

Posted by BEAR on Tháng Tám 19, 2009

Hồ Ngọc Đại – người hiểu trẻ em và cảm nhận trẻ em

Hồ Ngọc Đại đưa ra được một CÁCH LÀM GIÁO DỤC MỚI để ngay cả người ít chuyên nghiệp nhất cũng thấy rõ thế nào là một cuộc cải cách giáo dục đích thực.

Theo ông, đó là nơi trẻ em tự tìm đến với trí tuệ người, trẻ em tự làm ra sản phẩm của giáo dục ngay trong trí tuệ và tâm hồn mình, trẻ em sống hạnh phúc ngay ngày hôm nay chứ không sống bằng những lời hứa hẹn “vì một tương lai tươi sáng” xa vời.

Nhìn thấy ở từng em một thực thể phát triển

Trong tất cả các nhà tâm lý học Việt Nam đương thời, trong đó có nhiều người được đào tạo kỹ lưỡng, chỉ duy nhất Hồ Ngọc Đại VIẾT RA những điều am tường trẻ em để dựa vào đó mà tiến hành những VIỆC LÀM cùng với trẻ em thực hiện “cuộc cải cách giáo dục”.

Cuộc cải cách giáo dục dĩ nhiên là công cuộc để trẻ em được hưởng lợi, nhưng cải cách giáo dục cũng phải là nơi trẻ em Việt Nam đương thời cùng tham gia vào.

Hồ Ngọc Đại giải thích đó là do sứ mệnh trẻ em phải đồng hành cùng dân tộc chứ trẻ em không thể nào chỉ là cái miệng phễu hoặc cái “bị hành khất” để rót các thành tựu hiện đại hóa đất nước.

Trên ý nghĩa đó, Hồ Ngọc Đại nhiều lần chỉ ra rằng trẻ em thực sự là cứu tinh của dân tộc, trẻ em đích thực là nhân vật anh hùng của thời đại. Chính cái chủ trương nhà trường không cho điểm, nhà trường không “nêu gương sáng” là xuất phát từ cách nhìn trẻ em như trên.

Trẻ em học mà không cần được cho điểm đánh giá bởi người khác, trẻ em không cần ganh đua hơn kém nhau một phần tư điểm mà chỉ cần từng em thi đua với chính bản thân mình, từng em vượt lên những khả năng của chính bản thân mình. Và muốn có được cuộc “thi đua” thực sự lành mạnh đó, người lớn (nhà sư phạm) phải hiểu biết trẻ em.

Điều đầu tiên người lớn cần hiểu biết về trẻ em, ấy là nhìn thấy ở các em không phải là những người lớn thu nhỏ mà là nhìn thấy ở từng em một thực thể phát triển.

Hồ Ngọc Đại lý giải khái niệm phát triển một cách thật giản dị. Khái niệm trưởng thành chỉ diễn ra với con vật. Khi con vật tới giai đoạn trưởng thành ấy là lúc nó phát dục, khi đó con người lợi dụng khả năng sinh sản ấy để hoặc là nhân đàn mới hoặc là vỗ béo để đem giết thịt.

Trái lại, chỉ có ở con người, và ở cái mầm sống của con người là trẻ em, ta mới bắt gặp khái niệm phát triển- cái khả năng khiến từng con người luôn luôn đứng trước sự thay đổi vô hạn độ của bản thân mình– một sự thay đổi không diễn ra ở bề ngoài, mà là thay đổi bên trong tâm lý, bên trong tinh thần của mỗi con người.

Sách chuyên khảo về GD của GS Hồ Ngọc Đại:

– Tâm lý học dạy học
– Bài học là gì?
– Kính gưỉ các bậc cha mẹ
– Giải pháp GD
– Công nghệ GD (2 tập)
– Cái và Cách
– Nghiệp vụ sư phạm
– Giải pháp phát triển GD
– GD tiểu học đầu thế kỷ 21

Vậy thì, theo Hồ Ngọc Đại, việc cải cách giáo dục phải bắt đầu từ công cuộc thỏa mãn cái con người như một thực thể tinh thần đó, chứ không từ sự thỏa mãn phần “cân hơi” hoặc phần “cân móc hàm” kia.

Tại đây, nhiều nhà giáo dục, thậm chí nhiều nhà CCGD cũng đã mang máng nhận ra cái ý nghĩa của việc phục vụ sự phát triển phần con người tinh thần trong mỗi trẻ em, nhưng họ lúng túng trong cách thực hiện nguyện vọng tốt đẹp đó; họ lúng túng không đưa ra được những giải pháp thuần nghiệp vụ sư phạm.

Chứng cớ là ở Việt Nam, chúng ta chưa khi nào được chúng kiến những công trình giáo dục thực nghiệm dài hơi như Hồ Ngọc Đại đã làm.

Tất cả các viện nọ cùng những trung tâm kia, những địa chỉ chịu toàn bộ trách nhiệm hoặc từng phần trách nhiệm làm công cuộc cải cách giáo dục đều tuyệt đối không có một liên hệ với bất kỳ công việc giáo dục thực nghiệm dài hơi nào.

Hồ Ngọc Đại thì khác. Ông từng tiến hành thực nghiệm dạy Toán cho trẻ em Nga, tìm ra cách thức giúp các thực thể tinh thần đó chiếm lĩnh khái niệm a T b = c , và đó là nội dung luận án tiến sĩ khoa học của ông.

Đánh giá Hồ Ngọc Đại cần trình độ và trái tim

Tại hệ thống trường thực nghiệm này, GS Hồ Ngọc Đại đưa ra được một cách làm giáo dục mới

Ở Việt Nam, kể từ năm học 1978-1979, một ngôi trường thực nghiệm tại Giảng Võ (Hà Nội) đã trở thành nổi tiếng vì đã thực nghiệm ròng rã nhiều chục năm cả một hệ thống giáo dục mới.

Đó vừa là nơi phô bầy lý thuyết mới, vừa là nơi khiêm tốn điều chỉnh những việc làm sao cho gần nhất với những thực thể tinh thần Việt Nam đang mỗi lúc mỗi đổi thay, thay đổi từ con người bao cấp sang con người tự lập trong cơ chế mới tiến sang giai đoạn của hội nhập.

Chính tại ngôi trường thực nghiệm đó mà Hồ Ngọc Đại không cần phải “nói không với tiêu cực”, tổng quát nhất là việc đem cách tồn tại của nền giáo dục cho năm phần trăm dân cư “cải cách” thành nền giáo dục cho trăm phần trăm dân cư.

Tại hệ thống trường thực nghiệm này, Hồ Ngọc Đại đưa ra được một CÁCH LÀM GIÁO DỤC MỚI để ngay cả người ít chuyên nghiệp nhất (trong số phụ huynh học sinh chẳng hạn) cũng thấy rõ thế nào là một cuộc cải cách giáo dục đích thực.

Đó là nơi trẻ em tự tìm đến với trí tuệ người, trẻ em tự làm ra sản phẩm của giáo dục ngay trong trí tuệ và tâm hồn mình, trẻ em sống hạnh phúc ngay ngày hôm nay chứ không sống bằng những lời hứa hẹn “vì một tương lai tươi sáng” xa vời.

Chú trọng đến cái hạnh phúc của trẻ em ngay ngày hôm nay sẽ khiến giáo viên gần gụi được học sinh, vì không còn đất cho sự hứa hẹn suông, dẫn tới nói dối, hoặc dẫn tới ban ơn. Mặt khác của cung cách này ấy là trẻ em trở nên tự lập. Và không khí nhà trường sẽ có điều kiện để trở nên cởi mở, dân chủ.

Thầy và trò là bạn và là bạn thực thụ ấy! Bây giờ đây, cái “Hội ái hữu cựu học sinh thực nghiệm” vẫn liên hệ với các thầy như với những người bạn cũ. Vì ngay từ những năm đầu của Trường thực nghiệm Giảng Võ, Hồ Ngọc Đại đã từng thách thức các giáo viên của ông: Hễ ai cãi nhau được với học sinh và thắng được các em mà không cần đến quyền uy áp đặt từ bên ngoài thì tôi sẽ có phần thưởng cho bạn đó…

… Công trình và sự nghiệp một đời người như Hồ Ngọc Đại thật khó mà lý giải được bằng một vài “nguyên nhân” nào đó.

Nhà văn Pháp Saint-Exupery trong cuốn Hoàng Tử bé viết rằng, “muốn nhìn đúng phải nhìn bằng trái tim- mắt thường làm sao thấy được những điều vô hình”.

Công trình và sự nghiệp Hồ Ngọc Đại là hữu hình và vô hình. Đánh giá Hồ Ngọc Đại cần một trình độ ngang tầm với ông về trí tuệ và ngoài ra cũng phải đánh giá bằng trái tim, một trái tim ít ra cũng ngang tầm tấm lòng ông đã hiểu, cảm nhận trẻ em và dân tộc.

  • Phạm Toàn

Mô hình trường thực nghiệm tại Việt Nam: những ngăn trở và thành tựu

Chính phủ Việt Nam đang soạn thảo luật giáo dục sửa đổi với mong muốn cải cách giáo dục, đưa giáo dục Việt Nam sánh ngang tầm quốc tế.

Đưa giáo dục Việt Nam sánh ngang tầm quốc tế

Việc cải cách giáo dục của Việt Nam không phải mới diễn ra gần đây, mà thực ra đã được thực hiện từ những năm 70 của thế kỷ trước. Có một loại hình trường đặc biệt trong giai đoạn này gọi là trường thực nghiệm ở Hà Nội, với mục đích dựa vào thực tiễn để tìm ra một mô hình giáo dục thích hợp với Việt Nam.

Nhưng đã hơn 30 năm qua kể từ khi trường thực nghiệm được ra đời và đi vào hoạt động, đến bây giờ mô hình này vẫn chưa phải là phổ biến ở Việt Nam. Vậy trường thực nghiệm có gì khác với các trường học bình thường và vì sao mô hình này không được nhân rộng?  Việt Hà phỏng vấn giáo sư Hồ Ngọc Đại, viện trưởng viện nghiên cứu giáo dục, người khai sinh ra trường thực nghiệm về vấn đề này.

Trường thực nghiệm khác hẳn vì nó thay đổi cả phương pháp, nội dung, thể chế tổ chức, cả quan hệ thầy trò, tất cả đều thay đổi hết. thay đổi theo hướng nào? Thay đổi theo hướng hiện đại hoá và công nghệ hoá giáo dục.

Giáo sư Hồ Ngọc Đại

Việt Hà: Thưa giáo sư, xin giáo sư cho biết, mô hình trường thực nghiệm của giáo sư ra đời năm nào và nguyên nhân tại sao hình thành trường thực nghiệm?

Hồ Ngọc Đại: năm 1978. Đó là cần tìm một giải pháp giáo dục mới cho một thời đại mới nhưng mà giải pháp đó không có định hướng về lý thuyết mà phải được kiểm nghiệm bằng thực tiễn, một mãu một mô hình có thật đó. Rồi trên mẫu đó mới biến đổi đại trà được, thì mới đưa rộng ra được chứ lúc đầu làm có tính chất là nghiên cứu trong phòng thí nghiệm thôi.

Việt Hà: Thưa giáo sư, trường thực nghiệm khác gì so với các trường bình thường khác?

Hồ Ngọc Đại: khác hẳn vì nó thay đổi cả phương pháp, nội dung, thể chế tổ chức, cả quan hệ thầy trò, tất cả đều thay đổi hết. thay đổi theo hướng nào? Thay đổi theo hướng hiện đại hoá và công nghệ hoá giáo dục.

Việt Hà: Tôi nghe nói là ở trường của giáo sư không chấm điểm học sinh có đúng không ạ? Và nguyên nhân tại sao làm vậy?

Hồ Ngọc Đại: không xếp loại, không cho điểm, nhưng có đánh giá, phải đánh giá, không có em nào không. Xưa nay người ta xếp loại theo điểm học, điểm chữ, còn chúng tôi coi trọng tất cả mọi vấn đề của đời sống chứ không chỉ có chữ. Chữ chỉ là một vấn đề thôi. chữ không phải là tất cả.

Nhà trường hiện hành thì nó lấy chữ là tiêu chí duy nhất để xếp loại học sinh. Như vậy có thể có những đưa nó học chữ không bằng đứa khác nhưng đạo đức nó tốt hơn, quan hệ với xã hội nó tốt hơn, quan hệ với tập thể tốt hơn, công việc tốt hơn, thì những em đó bị thiệt. Mà trong xã hội những người như thế là rất cần.

Việt Hà: Mỗi năm nhà trường nhận vào bao nhiêu học sinh?

Hồ Ngọc Đại: mỗi năm chỉ nhận 100 em vào lớp 1, không nhận lớp ngang. hết cấp 3, có em đi ra ngoài, nhưng có bổ xung, đầu lớp 6 có bổ xung, đầu lớp 10 có bổ xung.

Việt Hà: Nhà trường dựa vào tiêu chí nào để nhận học sinh vào trường?

Hồ Ngọc Đại: có kiểm tra, phải có, bởi vì ở ngoài vào thì cũng phải những em rất giỏi mới vào được. còn học sinh học ở trường này bao giờ ra ngoài cũng khá cả. Kiểm tra theo mức độ, cũng phải dựa vào chữ nghĩa, kiểm tra chữ nghĩa, tức là khi kiểm tra thì chủ yếu dựa vào chữ, dựa vào bài học, những sách giáo khoa của người ta.

Việt Hà: Thành công lớn nhất của mô hình trường thực nghiệm là gì?

Hồ Ngọc Đại: là con người, trong đó ý thức dân chủ là rộng rãi nhất, tức là đầu óc dân chủ, đầu óc tự do đầu óc cởi mở, đầu óc không bè phái, đó là cái lớn nhất. Cho nên những học sinh của chúng tôi sang Mỹ học, châu Âu học nên thích nghi với địa phương nhanh lắm, vì đầu óc tự chủ của nó lớn lắm.

Cần một cái nhìn cởi mở tự do hơn

Việt Hà: Vậy giáo sư có thất bại không và đó  là gì?

Hồ Ngọc Đại: có thất bại chứ. Thất bại là vì bị bọn bảo thủ chống lại, bị cô lập. Tức là nó không sử dụng, không tuyên truyền, hạn chế, xuyên tạc. Nó xuyên tạc là chúng tôi dạy ra những con người mà kiêu ngạo chẳng hạn hay tự do chủ nghĩa chẳng hạn, đại khái kiểu như thế. Bởi vì nó theo một đường lối hoàn toàn khác với cái hiện hành mà cái số muốn theo một cái khác hiện hành thì đầu óc phải khác, phải cởi mở. còn số hiện hành đông thì bao giờ số đó cũng quay lại để chống lại cái mới.

Việt Hà: 30 năm sau khi trường thực nghiệm ra đời, chính phủ Việt Nam vẫn kêu gọi cải cách giáo dục, dường như không có sự nhìn nhận một cách rộng rãi của chính phủ về thành công của mô hình trường thực nghiệm. Xin giáo sư cho biết, nguyên nhân tại sao?

Hồ Ngọc Đại: vì nó đông quá, vì cái lớp bảo thủ nó đông quá và cái lớp đó vụ lợi quá nên chịu thôi không làm thế nào được. Cho nên khi nước ngoài đổ tiền vào, ngân hàng nước ngoài cho vay tiền, thì bọn vụ lợi đó cướp quyền làm và lũng đoạn nền giáo dục này.

Việt Hà: Vậy xin giáo sư cho biết là thực trạng trường thực nghiệm hiện nay thế nào?

Hồ Ngọc Đại: nó đã từng nhân ra ở 43 tỉnh rồi, thế nhưng cách đây 5 năm quốc hội thông qua một nghị quyết rất bậy bạ là cả nước chỉ có một bộ sách thôi. cả nước có bộ sách thì bọn tôi là thiểu số, bọn họ là đa số, chứ bọn tôi đã đến 43 tỉnh rồi.

Có sách riêng của chúng tôi, hiện chúng tôi đang trở lại rồi đấy, ở những vùng khó khăn nhất mà người ta chịu thua, tức là những vùng miền núi, vùng sâu xa họ chịu thua thì chúng tôi vào, vào được 2 năm, 3 năm rồi. Không còn thực nghiệm nữa, chúng tôi thành công đưa về tỉnh khác rồi còn gì, thực nghiệm là thành công rồi. bây giờ chuyển giao công nghệ thôi. Mới có khoảng 15,000 học sinh. Cũng rải rác phải đến hàng trăm trường.

Học kiểu của chúng tôi thì đương nhiên đạt tối thiểu của bộ giáo dục, thậm chí là tối đa. Nhưng chương trình của chúng tôi mà có tệ hại nhất thì rơi xuống mức tối thiểu của bộ giáo dục nhưng bình thường nó cao hơn nhiều, hơn hẳn.

Việt Hà: Giáo sư có tin là mô hình trường thực nghiệm sẽ được chấp nhận là mô hình cải cách giáo dục ở Việt Nam không?

Hồ Ngọc Đại: chắc chắn phải thế, tin vững chắc như thế, chỉ có là sớm hay muộn thôi, nhưng cái đó là tất yếu, không thể khác được

Việt Hà: Xin cảm ơn giáo sư đã dành thời gian cho buổi phỏng vấn này.

Giáo dục Việt Nam: nguyên nhân của sự xuống cấp và các cải cách cần thiết

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: