Welcome to BEAR’s BLOG!!!

Herta Mueller – nhà văn Romani chống độc tài CS đoạt giải NOBEL VĂN HỌC 2009 đã nói: “Quê hương là thứ mà người ta không chịu đựng nổi mà cũng không rứt bỏ được” !

Posted by BEAR on Tháng Mười 10, 2009

Chương VII – Cuộc Cách Mạng Dân Chủ Tại Romania

Về tác giả đoạt Nobel Văn học 2009

Lê Diễn Đức

Gửi tới BBC từ Warsaw

Nhà văn Herta Mueller từng di tản khỏi Romania thời độc tài Ceauşescu

Giải Nobel Văn chương 2009 được trao cho nhà văn Đức, bà Herta Mueller (Herta Müller) người viết về những trải nghiệm trong chế độ cộng sản tại Romania.

Sinh ngày 17/08/1953 tại Banat, thuộc Nitzkydorf, Romania trong một ngôi làng đa sắc tộc nhưng với đa số người Đức, bà Mueller có cha là quân nhân trong lực lượng SS của Đức Quốc xã.

Sau chiến tranh, mẹ bà đã bị trục xuất đi lao động cưỡng bức tại Liên Xô cùng với những người Đức khác.

Sử dụng tiếng Đức từ bé và chỉ bắt đầu học tiếng Romania khi tới trường, bà nghiên cứu văn học Đức và chủ nghĩa lãng mạn tại Timisoara. Thời gian này bà tham gia nhóm văn sĩ Aktionsgruppe Banat, nơi bà gặp người chồng tương lai.

Năm 1976, bà làm công việc dịch thuật các văn bản kỹ thuật trong một nhà máy sản xuất máy móc. Năm 1979, vì từ chối hợp tác với Securitate (cơ quan mật vụ) của chính quyền cộng sản, bà bị mất việc. Bà kiếm sống bằng công việc trong nhà trẻ và dạy thêm tiếng Đức.

Thoát lưới kiểm duyệt

Năm 1982, bà qua được kiểm duyệt và cho ra đời cuốn tiểu thuyết đầu tay Niederungen (Vùng đất thấp). Sau khi công bố phiên bản đầy đủ vào năm 1984 ở Tây Đức, ra mắt công khai với tên Herta Mueller, bà bắt đầu giành được những giải thưởng đầu tiên và được thừa nhận là một tiếng nói mới trong văn học Đức.

Năm 1987, cùng với chồng là Richard Wagner, bà đã di tản được sang Tây Berlin, Tây Đức.

Tác phẩm của bà sinh ra từ những trải nghiệm bản thân. Nó là bằng chứng về nỗi sợ hãi những cũng chứng tỏ lòng dũng cảm phi thường của bà

Thủ tướng Angela Merkel nói về nhà văn Herta Mueller

Tại đây, bà làm việc như là một nhà văn được hưởng quy chế định cư và làm giáo sư thỉnh giảng tại một số trường đại học ở Đức và ở nước ngoài, trong đó có Đại học Tự do tại Berlin, nơi bà hiện đang sinh sống.

Bà là dịch giả của rất nhiều tác phẩm trong hơn 20 thứ tiếng. Bà đã nhận nhiều giải thưởng văn học của Đức, trong đó có giải thưởng uy tín nhất – Giải Kleist và nhiều giải thưởng khác của nước ngoài.

Cuốn sách đầu tay Niederungen mô tả về cuộc sống tại ngôi làng Banat từ bối cảnh của một đứa bé, cái nhìn của nó, những cử chỉ và nỗi sợ hãi phải đương đầu với thế giới của người lớn, với sức mạnh đứng trên đời sống và cái chết. Những bóng ma nguy hiểm như thường trực.

Con người có cảm giác bị đóng cửa trong cơn ác mộng không lối thoát.

Bà là nhân chứng của

  • một thế giới bị thống trị bởi hận thù và đối xử tàn ác, vô cảm với các nghi lễ và chuẩn mực trong chế độ cộng sản độc tài Ceauşescu.
  • Cộng đồng này bị cấm đoán mọi tập quán truyền thống, bị rẻ rúng như một thứ nô lệ, cá tính bị tiêu diệt.
  • Thành phố mà trong đó mọi thứ đều do Nhà nước và Đảng quyết định đã tạo nên những chuỗi dài không dứt của sự đàn áp và kiểm soát.

Mặc dù xa Romania đã hơn 20 năm, bà Herta Müller vẫn tiếp tục viết về chế độ độc tài cộng sản trong các cuốn tiểu thuyết khác và thơ của mình.

“Lựa chọn hoàn hảo

Theo Thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển, ông Peter Englund, bà Herta Mueller là khuôn mặt của đạo đức và hoàn hảo với các tiêu chuẩn của Giải thưởng Nobel Văn học năm nay.

“Mặt khác bà là một tác giả tuyệt vời với cách sử dụng ngôn ngữ hết sức chuẩn xác” – Englund nói – “Sống trong một chế độ độc tài luôn lạm dụng ngôn ngữ, bà bị buộc vào sự hoài nghi mỗi khi cầm bút sử dụng từ ngữ”.

“Tôi đóng dấu ấn lên quá khứ của mình và chúng ta hãy nhớ rằng chế độ độc tài vẫn còn là chủ đề hiện tại ở nước Đức”.

Cuốn tiểu thuyết mới nhất của bà, Atemschaukel, có lẽ được yêu thích hơn cả trong cuộc bầu chọn Giải Nobel Văn học kỳ này. Bà viết về một cậu bé bị cưỡng bức vào một trại cải tạo lao động nổi tiếng ở Ukraine, mô tả hoàn cảnh đáng sợ dành cho người Đức sống tại Romania bị xua đuổi qua đó.

Cuốn sách dựa trên thân phận bi kịch của những người Đức bị đày ải khổ cực và dựa trên câu chuyện do nhà thơ Oscar Pastior kể lại, một người cũng giống như Herta Mueller, thuộc dân tộc thiểu số Đức ở Romania. Thoạt đầu họ có ý định viết chung, nhưng không may, Oskar Pastior qua đời vào năm 2006. Atemschaukel như là một biểu tượng chia tay của bà với nhà thơ.

Với sự trải nghiệm quá lớn trong chế độ độc tài cộng sản tại Romania, bà Herta Mueller từng nói: “Tôi đóng dấu ấn lên quá khứ của mình và chúng ta hãy nhớ rằng chế độ độc tài vẫn còn là chủ đề hiện tại ở nước Đức”.

Người giành Giải thưởng Nobel Văn học được chọn bởi 18 thành viên của Viện Hàn lâm Thụy Điển. Có khoảng 200 đề cử trong năm được lập thành một danh sách bí mật. Người thắng phải nhận được hơn một nửa số phiếu bầu. Herta Mueller trở thành người chiến thắng thứ 106 của Giải Nobel Văn học.

Nhận được tin, bà Herta Mueller nói rằng bà không tin mình được nhận vinh dự to lớn như vậy và nói rằng, bà chẳng phải là ngôi sao và không muốn bị công luận làm phiền nhiễu mà chỉ muốn được làm việc bình thường, trong sự yên tĩnh.

Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel đã phát biểu trước công luận rằng, Giải thưởng Nobel Văn học dành cho nữ nhà văn Đức Herta Mueller thật ý nghĩa biết bao khi được trao đúng vào dịp 20 năm bức tường Berlin sụp đổ.

Bà là người Đức thứ 10 được trao giải Nobel Văn chương. Trước bà đúng 10 năm là nhà văn Guenter Grass, người sinh ra trong một gia đình thiểu số Đức-Ba Lan tại vùng nay là miền Tây Bắc Ba Lan.

Chúng ta hãy chờ xem báo chí và truyền thông Việt Nam đưa tin như thế nào về việc một nhà văn xuất thân từ Đông Âu, có những tác phẩm lên án sâu sắc và mãnh liệt chế độ cộng sản được tôn vinh với giải thưởng văn chương danh giá nhất hoàn cầu này.

Warsaw 8/09/2009

Giải Nobel Văn chương thuộc về Herta Mueller

Peter Englund, thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển, nhận xét: “Tôi nghĩ có một sức mạnh lạ thường trong những gì bà ấy viết, văn phong của bà là độc nhất vô nhị. Bạn chỉ cần đọc nửa trang và nhận ra ngay đó là Herta Mueller”

> 3 người Mỹ chia giải Nobel Vật lý > Ba nhà khoa học Mỹ đoạt giải Nobel Y họcNhà văn Đức sinh ra ở Romania Herta Mueller đã đoạt Giải Nobel Văn chương năm 2009 hôm 8-10, với những tác phẩm được Viện Hàn lâm Thụy Điển ngợi ca là “bằng sự dồn nén chất thơ và tính ngay thật của văn xuôi, bà đã mô tả vẻ đẹp của con người bị tước đoạt”.
Theo hãng tin AP, nữ nhà văn 56 tuổi đã từ Romania di cư đến Đức vào năm 1987, đánh dấu sự xuất hiện trên văn đàn vào năm 1982 với một tập truyện ngắn có tựa là Niederungen (Những vùng đất thấp) đã bị chính quyền Romania thời ấy kiểm duyệt trước khi cho phát hành.

Năm 1984, một phiên bản của tập truyện nói trên (chưa bị kiểm duyệt) đã được xuất bản tại Đức và ngay lập tức, tác phẩm đó, vốn mô tả cuộc sống trong một ngôi làng nói tiếng Đức ở Romania, đã được độc giả đón đọc nồng nhiệt.
Theo sau tập truyện đó là Oppressive Tango (Điệu Tango nặng trĩu) ở Romania. Do những lời chỉ trích công khai và thẳng thắn của bà đối với chính quyền, bà và chồng đã phải rời khỏi đất nước năm 1987. Cha mẹ của Mueller là thành viên của một cộng đồng thiểu số nói tiếng Đức ở Romania. Sau khi thế chiến thứ II kết thúc, nhiều người Romania gốc Đức di cư sang Liên Xô năm 1945, trong đó có mẹ của bà.
Hầu hết các tác phẩm của bà viết bằng tiếng Đức nhưng một số đã được dịch sang tiếng Anh, Pháp và Tây Ban Nha, trong đó có tác phẩm The Passport (Giấy thông hành), The Land of Green Plums (Vùng đất của những quả mận xanh), Traveling on One Leg (Đi lại trên một chân) và The Appointment (Cuộc hẹn). Mueller là người châu Âu thứ 3 và là người phụ nữ thứ 12 đoạt Giải Nobel Văn chương.
Các nữ tác giả đoạt giải này gần đây là Elfriede Jelinek của Áo năm 2004 và Doris Lessing của Anh năm 2007. Peter Englund, thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển, nhận xét: “Tôi nghĩ có một sức mạnh lạ thường trong những gì bà ấy viết, văn phong của bà là độc nhất vô nhị. Bạn chỉ cần đọc nửa trang và nhận ra ngay đó là Herta Mueller”.

Ông nói thêm: “Ở cùng một thời điểm, bà nói điều gì đó của một người bất đồng nhưng cũng là tiếng nói của một người xa lạ ngay trên quê hương của mình- xa lạ với ngôn ngữ của số đông và xa lạ với chính gia đình mình”.

“Tác giả rất vui và chúng tôi cũng vậy”- Leonie Obalski, nữ phát ngôn của nhà xuất bản Hansa Verlag, nơi in các tác phẩm của bà Mueller, nói với hãng tin AP.
Giải Nobel Văn chương có giá trị 1,4 triệu USD và sẽ được trao tại thủ đô Stockholm của Thụy Điển. Cùng với Nobel Văn chương, 4 trong số các Giải Nobel năm 2009 đã được công bố. Các nhà khoa học Mỹ giành các giải vật lý và y học, trong khi ba nhà nghiên cứu- gồm hai người Mỹ và một người Israel- đoạt giải hóa học. Về Giải Nobel Hòa bình, người chiến thắng sẽ được thông báo hôm nay, 9-10 và Giải Nobel Kinh tế sẽ được công bố vào thứ hai tới.
Alfred Nobel, một nhà tư bản công nghiệp Thụy Điển từng phát minh ra thuốc nổ, đã lập ra các giải Nobel vào năm 1895 và những giải thưởng đầu tiên đã được trao 6 năm sau đó. Bên cạnh tiền thưởng, những người đoạt giải còn được nhận một tấm bằng, một huy chương vàng cùng với lời mời đến dự lễ trao giải tại Stockholm vào ngày 10-12. Giải Nobel Hòa bình được trao tại Oslo, Na Uy. Giải Nobel Văn chương năm ngoái thuộc về tiểu thuyết gia Pháp Jean-Marie Le Clezio.

Tường Minh

Người đoạt giải Nobel Văn chương 2009

Tuổi thơ bất hạnh

Herta Müller ra đời tại ngôi làng nhỏ Nitzkydorf ở Banat (Romania) và trực tiếp chịu đựng tàn dư của chiến tranh.

Mẹ bà bị đẩy vào một trại cải tạo, ở đó một bạn thân của bà bị chết đói và để lại cái tên Herta cho đứa con gái tương lai của bạn mình, bố bà tìm an ủi trong rượu chè sau khi

nông trại bị quốc hữu hóa, cả gia đình phải bò ra ruộng kiếm ăn.

“Tôi tin rằng người lớn nhầm khi cho là trẻ con dễ sướng. Tôi không biết truyện cổ tích là gì, lúc nào cũng cô đơn và phải làm việc cực nhọc”. Sau này bà thuật lại thời thơ ấu trong Die Nacht ist aus Tinte gemacht.

Mọi cực khổ hồi ấy mới chỉ là bước đầu cho những khiếp sợ sau này.

Sáng sớm tôi thức dậy và không biết buổi tối còn tồn tại không”.

Vào tháng 12 tới, nhân ngày mất của Alfred Nobel, giải thưởng cao quý mang tên ông sẽ được trao cho Herta Müller vì bà đã vẽ ra được những cảnh đời tứ cố vô thân bằng nét màu đậm đặc của thi ca và hiện thực trong văn xuôi.

Lớn lên ở một vùng tập trung nhiều người Đức di cư, Müller đã sớm nếm trải số phận của dân thiểu số, nhất là ở xứ Romania nhiều xung đột sắc tộc. Học xong Đức ngữ và văn học Romania, bà làm phiên dịch tại một nhà máy nhưng sớm bị sa thải vì không chịu hợp tác với Securitate, tổ chức mật vụ của Romania.

Tác phẩm đầu tay Niederungen (1976) của bà bị cắt xén nhiều trước khi được phép in. 1987 bà rời quên hương sang CHLB Đức (cũ) và giảng dạy tại nhiều trường đại học Đức cũng như nước ngoài.

20 tiểu thuyết và cũng chừng ấy giải thưởng quan trọng là những viên đá lát đường dẫn đến Stockholm, song hình như Herta Müller không tìm lại được sự yên bình trong tâm hồn.

Nghi ngại cả ngôn từ

Müller đặt chân đến Tây Berlin năm 1987, nơi mấy năm trước đó Niederungen (theo bản thảo không bị kiểm duyệt) ra đời và lần đầu tiên độc giả Đức biết đến một vùng khỉ ho cò gáy Banat cùng một Herta Müller mới được phát hiện trên văn đàn.

Banat được mô tả như một sự pha trộn giữa phong cảnh thi vị và những giai thoại lạnh lùng. Lạnh lùng cả trong thứ tiếng Đức từ ngoài nước Đức.

“Hình như trong tôi có một nhu cầu hướng đến sự tối giản”, bà thổ lộ. “Tôi không viết các động từ thể giả định, tôi ghét thời quá khứ. Tôi gạch tất cả những gì không cần thiết khỏi bản thảo”.

Đứa bé không đọc cổ tích nay chuyển thẳng cuộc sống trần trụi lên trang giấy? Không, đó chỉ là cái nhìn quyết liệt không khoan nhượng, là quyết định không ngoảnh mặt đi để quên lãng, là ước vọng được miêu tả chính xác những gì diễn ra trước mắt và trong trí nhớ.

“Tôi nghi ngại ngôn từ, vì tôi không rõ phải nói ra như thế nào những gì tôi thấy. Cuộc sống không muốn bị chép lại. Ngôn ngữ là một thứ nhân tạo, ngay cả trong cuộc sống thường nhật.” Quả cũng là nhận xét độc đáo của một người sống khỏe bằng ngòi bút.

Làm người lạ trên chính quê hương mình

“Quê hương là thứ mà người ta không chịu đựng nổi mà cũng không rứt bỏ được”

Bà chia tay với người chồng đã cùng bà chạy khỏi Romania, chịu sự công kích của các đồng nghiệp cũ bị bà vạch mặt đã làm việc cho Securitate, rời Trung tâm Văn bút danh tiếng và bỏ lại sau lưng cả cộng đồng gốc Đức hôm nay chỉ còn 15.000 người ở Romania.

Đề tài tha hương không buông bà ra: Der Fuchs war damals schon der Jäger là bức tranh của cuộc sống ngột ngạt ở Banat được bà làm tái hiện khi đã ở Đức. Herztier tuy là tiểu thuyết chính trị nhưng đẫm chất thơ và ý chí vươn đến cuộc sống tươi sáng hơn.

Nhưng quê hương mới mang tên Berlin cũng mãi mãi lạ lẫm. Tiểu thuyết Reise auf einem Bein (1989) mang nặng dấu ấn đó.

“Quê hương là thứ mà người ta không chịu đựng nổi mà cũng không rứt bỏ được”, bà nói trong một cuộc phỏng vấn. Phải bất hạnh đến mức nào mới có được một tổng kết đau đớn như vậy?

Tác phẩm gần đây nhất, Atemschaukel, được vào vòng trong của giải Sách Đức 2009, xoay quanh số phận một thanh niên phiêu dạt sang Nga – hình ảnh người Đức thiểu số ở Romania sau Thế chiến II.

Bà lấy hình mẫu là nhà thơ Oskar Pastior đã mất năm 2006, khi còn sống ông đã gửi gắm lại nhiều tâm sự để bà chép đầy mấy quyển vở. Bà bỏ chúng vào ngăn kéo cả năm trời vì mỗi lần định đọc là thấy lại một người bạn thân đã khuất.

Herta Müller khâm phục ý chí của Oskar Pastior, ngay cả trong những hoàn cảnh tuyệt vọng. “Ông ấy không lùi bước, không dễ dàng chấp nhận mọi chuyện xung quanh mình”. Điều đó có lẽ cũng đúng cả với Herta Müller. Nói đúng hơn, đó là đề tài đeo đẳng suốt đời bà.

Thế kỷ này là thế kỷ của không ít nhà văn lưu vong, ít ai tin điều đó còn lặp lại sau hai cuộc chiến tranh thế giới tàn bạo.

Lê Quang

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: