Welcome to BEAR’s BLOG!!!

Lúa gạo Việt Nam: điệp khúc được mùa rớt giá và bất đồng về quĩ bình ổn lúa gạo

Posted by BEAR on Tháng Hai 28, 2010

Lúa gạo Việt Nam: Ăn đắt bán rẻ

Hiệp Hội Lương Thực đạt siêu lợi nhuận trong khi nông dân hưởng lợi không đáng kể


Theo dòng thời sự:

Giải bài toán được mùa rớt giá

Đồng bằng sông Cửu Long đang thu hoạch rộ vụ đông xuân, vụ lúa lớn nhất trong năm của nông dân hứa hẹn bội thu, nhưng tâm trạng người làm lúa đầy âu lo vì giá lúa đang xuống nhanh.

RFA PHOTO – Mùa gặt lúa tại ĐBSCL.

Giá giảm

So với hồi trước Tết giá lúa giảm hơn 1 ngàn đồng/kg. Một nông dân đang chuẩn bị gặt lúa ngay lúc chúng tôi hỏi chuyện cho biết:

“Ra đồng sửa soạn cắt, mà giá lúa năm nay ‘bèo’ quá…mấy người làm trước thương lái  thu  lúa hạt dài xuất khẩu có 4.400đ-4.450đ/kg  lúa nào đẹp lắm cũng 4.500đ là hết khả năng. Chi phí năm nay các khoản đến cắt máy cũng tăng lên, chi phí khoảng 2 triệu tới 2 triệu 200 ngàn một công. Nếu mà giá lúa 4.000 đ/kg thì nông dân lãi ít thôi, giá sàn chính phủ mua  4.500đ thì nông dân mới sống được. Cái giá lúa như vậy chắc em mua bao ‘vựa’ lại quá, mấy ông ngân hàng có muốn vô xiết nợ thì em chỉ đống lúa đó chứ giờ dân làm bán giá thấp phải ‘vựa’ lại thôi.”

Người nông dân ĐBSCL bên cánh đồng lúa trĩu hạt của Anh. RFA PHOTO.
Người nông dân ĐBSCL bên cánh đồng lúa trĩu hạt của Anh. RFA PHOTO.

Trong khi đó vào hôm Thứ Năm 25/2 trong cuộc họp báo ở TPHCM Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam (VFA) nhìn nhận giá gạo trên thị trường thế giới giảm khá mạnh so với cuối năm 2009. Theo báo Người Lao Động điện tử, giá gạo xuất khẩu đang giảm khoảng 50 USD/tấn so với thời điểm cuối năm ngoái, nên một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo yêu cầu VFA bỏ giá sàn để tạo điều kiện cho họ tìm kiếm hợp đồng mới với các đối tác đang chào mua với giá thấp. VFA không chấp thuận đề xuất, không có hợp đồng các doanh nghiệp ngưng thu mua lúa gạo trong dân, dẫn tới gía lúa gạo trong nước giảm liên tục trong thời gian qua.

Tường thuật của báo SGGP cho biết VFA giữ giá sàn gạo 5% ở mức 440 USD/tấn. Phó chủ tịch VFA ông Phạm Văn Bảy nhận định, tình trạng giá gạo thế giới giảm, tiến độ xuất khẩu của các doanh nghiệp chậm lại đã tác động thị trường lúa gạo trong nước, doanh nghiệp hạn chế mua vào đã làm giảm giá lúa khá nhiều.

Thứ nhất sản lượng mùa  này tương đối nhiều, thứ hai vấn đề cơ bản là đầu ra, nếu xuất khẩu được kịp thời thì tốt bởi vì kho tồn trữ mình yếu.

TS Lê Văn Bảnh.

Thông báo với báo chí, VFA cam kết mua hết 6 triệu tấn lúa hàng hóa của vụ đông xuân, từ 25-2 tới tháng 4, một số thành viên chủ chốt của VFA sẽ mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo tương đương 2 triệu tấn lúa. Riêng trong tháng 3 sẽ mua 600.000 tấn gạo nhằm giảm bớt khoảng 1.200.000 tấn lúa hàng hóa trên thị trường khi vụ đông xuân thu họach rộ. Phó chủ tịch VFA Phạm Văn Bảy cho biết 30 doanh nghiệp lớn được VFA giao chỉ tiêu mua gạo tạm trữ bên cạnh lượng gạo mua để xuất khẩu. Những doanh nghiệp này có kho tàng, nhà máy xay xát, kim ngạch xuất khẩu cao và có tài chính lành mạnh.

Hệ thống kho trữ kém

Chúng tôi trao đổi với Viện trưởng Viện Lúa vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long về những vấn đề liên quan, trước hết TS Lê Văn Bảnh cho biết:

TS Lê Văn Bảnh: Năm nay lúa đông xuân gieo sạ trên diện tích 1.600.000 ha, theo số lúa đã thu hoạch và các trà lúa, dự đoán năng suất trên 6 tấn/ha. Như vậy lúa đông xuân năm nay trúng mùa sản lượng dự báo trên 10 triệu tấn. Trong số 10 triệu tấn này, lúa hàng hóa (xuất khẩu) khoảng từ 6 tới 7 triệu tấn.

Nam Nguyên: Thời điểm hiện nay hệ thống kho ở đồng bằng sông Cửu Long khả năng tồn trữ đến mức nào, có thể tồn trữ lúa gạo được nhiều tháng hay không?

TS Lê Văn Bảnh: Hiện nay một số doanh nghiệp cũng như các đơn vị có xây dựng thêm kho chứa, nhưng hệ thống kho trữ ở đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn kém. Khả năng chứa theo thông tin tôi được biết chừng khoảng 2 triệu tấn.

Nam Nguyên: Thưa TS, như thế tình hình vẫn là mua vào bán ra chứ không thể tồn trữ lâu dài chờ thời điểm tốt nhất để bán, đây vẫn là thực tế?

TS: Lê Văn Bảnh: Vâng, đến giờ này cũng có tiến triển, một số nhà kho được xây lên, nhưng vẫn còn chậm còn yếu kém. Tình hình này cần được khắc phục trong thời gian tới.

Giá lúa giảm trong khi tiền thuê máy suốt lúa lại cao. RFA PHOTO.
Giá lúa giảm trong khi tiền thuê máy suốt lúa lại cao. RFA PHOTO.

Nam Nguyên: Thưa TS, giá lúa xuống ngay đầu vụ thu họach đang gây tâm lý bất an,  nông dân trông chờ vào vụ lúa lớn nhất trong năm?

TS Lê Văn Bảnh: Thứ nhất sản lượng mùa  này tương đối nhiều, thứ hai vấn đề cơ bản là đầu ra, nếu xuất khẩu được kịp thời thì tốt bởi vì kho tồn trữ mình yếu, thành ra cũng ảnh hưởng cho đầu ra. Thứ ba, hiện nay giá lúa cũng còn tương đối cao nhưng thực chất có hai vấn đề: mình thấy hiện nay giá lúa 4.200đ-4.300đ/kg, nhưng mà lúa khô bán được 4.600đ-4.700đ/kg. Bà con nông dân nói 4.200-4.300đ nghĩa là thu họach xong bán ngay tại ruộng không cần phải phơi khô. Hiện nay giá trên 4.000đ/kg đại đa số bà con nông dân có thể chấp nhận được.

Nam Nguyên: Giá thành 1kg lúa của nông dân được tính toán như thế nào?

TS Lê Văn Bảnh: Giá thành lúa đông xuân được tính toán tùy theo từng vùng, nhưng trung bình từ 2.000đ tới 2.500đ/kg.

Cần liên kết

Nam Nguyên: Biện pháp để bảo đảm thu nhập người nông dân được ổn định, theo tiến sĩ sẽ phải làm gì?

Phải làm sao có sự liên kết vùng và liên kết 4 nhà cho tốt (nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp).

TS Lê Văn Bảnh.

TS Lê Văn Bảnh: Phải làm sao có sự liên kết vùng và liên kết 4 nhà cho tốt (nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp), nghĩa trong quá trình sản xuất liên kết giữa người sản xuất và doanh nghiệp phải chặt chẽ. Thứ nhất doanh nghiệp phải đặt hàng, hiện nay ở Việt Nam chuyên gia chúng tôi làm ra các giống lúa rất tốt…nhưng mà khi các doanh nghiệp mua, sự tiếp cận của họ chỉ là gạo trắng, thành ra rất là khó, rất khó để nâng cao chất lượng hạt gạo lên. Thứ hai doanh nghiệp phải đặt hàng, làm giống gì chốt giá bao nhiêu và ký hợp đồng với ngừơi nông dân. có như vậy mới ổn định được. Thật ra làm được như vậy cũng có cái khó, nông dân ở đây sản xuất nhỏ lẻ độ một vài héc-ta sẽ khó cho doanh nghiệp ký hợp đồng. Như vậy người sản xuất phải liên kết với nhau làm vùng chuyên canh hợp tác với nhau, làm được vậy sẽ mang lại hiệu quả.

Vừa rồi là TS Lê Văn Bảnh, Viện Trưởng Viện Lúa Đồng Bằng sông Cửu Long, với ý kiến về giải pháp giúp người nông dân có thu nhập ổn định, giữa bối cảnh mỗi mùa lúa thường gặp giá cả lên xuống thất thường do ảnh hưởng thị trường xuất khẩu.

Trở lại cuộc họp báo của Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam hôm 25/2 ở TP.HCM, Phó chủ tịch Phạm Văn Bảy cho các nhà báo thấy như đang có sự đấu trí trên thị trường gạo quốc tế, có vẻ như doanh nhân nước ngoài biết được nhược điểm của Việt Nam về tiền vốn không nhiều, hệ thống kho trữ thiếu thốn nên đã tiếp tục ép giá. Theo lời ông Phạm Văn Bảy được báo SGGP trích thuật, lợi dụng giá gạo thế giới đang giảm khá mạnh, một số nhà nhập khẩu đưa giá tham khảo để trả giá thấp đến mức độ vô lý gây hoang mang doanh nghiệp và làm rối thị trường trong nước.

Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam dự báo tình trạng giảm giá gạo trên thị trường thế giới và khó ký hợp đồng xuất khẩu hiện nay chỉ là tạm thời. Hiệp Hội dự báo nhu cầu nhập khẩu gạo trên thế giới sẽ khởi động mạnh trở lại trong quí 2 và quí 3 sắp tới. Ông Phạm Văn Bảy nhấn mạnh rằng Hiệp Hội thống nhất chào giá gạo 5% ở mức tối thiểu 440 USD/tấn theo giá FOB giao hàng tại cảng TP.HCM. Theo lời ông, nếu không kềm giá, giá xuất khẩu có thể tiếp tục giảm và trong trường hợp đó giá lúa theo sự cảnh báo của Hiệp Hội có thể xuống dưới 3.000đ/kg. Cũng như năm ngoái năm nay Việt Nam dự kiến xuất khẩu khoảng 6 triệu tấn gạo.

Bất đồng về quĩ bình ổn lúa gạo

Để bảo vệ người nông dân khỏi bị ảnh hưởng bởi giá lúa gạo xuất khẩu, chính phủ Việt Nam đang xem xét việc thành lập Quỹ Bình Ổn Lúa Gạo, nhưng hiện có nhiều bất đồng về nguồn tài chánh để lập quĩ.

AFP PHOTO

Việt Nam cần nhiều kho trữ gạo lớn và hiện đại như kho gạo ở Philippines (ảnh trên).

Việc hình thành một cơ chế để bảo đảm giá lúa, bảo vệ quyền lợi nông dân được nói tới từ lâu ở Việt Nam. Nhưng cho đến nay, đề xuất thành lập một quỹ bình ổn thị trường lúa gạo vẫn gặp nhiều khác biệt ý kiến, giữa các bộ ngành hữu quan và Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam VFA.

Bước đi đúng hướng?

Theo Bộ Tài Chính qui mô quỹ ít nhất phải đạt 1.000 tỷ mỗi năm, tiền đưa vào quỹ không lấy từ ngân sách nhà nước, mà thu trước 30% lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp xuất khẩu. Các chuyên gia Bộ Tài Chính muốn thể hiện sự tái phân lợi tức, qua tính toán theo đó

  • người trồng lúa lao động khó nhọc tới 50% công việc nhưng hưởng lợi rất ít,

  • trong khi doanh nghiệp xuất khẩu gạo chỉ đảm nhận khoảng 10% công việc, nhưng lại hưởng đến 70% giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất chế biến xuất khẩu gạo.

Đây là một bước đi nhỏ đúng hướng để tiến tới có sự đầu tư trở lại từ lợi nhuận xuất khẩu gạo, từ lợi nhuận các khâu trung gian.

TS Lê Đăng Doanh.

Cho đến nay, nông dân những người làm ra hạt gạo không có tiếng nói hay có đại diện tham gia vào những hoạt động thiết thân chi phối cuộc sống của mình, mặc dù Hội Nông Dân đại diện cho họ là 1 tổ chức có hàng chục triệu hội viên.  TS Lê Đăng Doanh chuyên gia kinh tế độc lập từ Hà Nội nhận định:

“Hiện nay Hội Nông Dân chưa có vị thế thỏa đáng trong toàn bộ khâu tổ chức cũng như họat động để phục vụ người nông dân. Mới đây Hội Nông Dân đã tổ chức một cuộc hội thảo về xuất khẩu lúa gạo và  đưa ra nhiều kiến nghị. Nhưng cho đến nay Hội vẫn chưa được tham gia vào việc điều hành xuất khẩu gạo, chưa phản ánh được ý kiến của người nông dân. Tôi nghĩ rằng Hiệp Hội Xuất Khẩu Gạo và Hội Nông Dân cần ngồi lại với nhau, hợp tác với nhau và Hội Nông Dân nên được có vị thế  cao hơn có tiếng nói xứng đáng hơn để phản ánh các nguyện vọng chính đáng của người nông dân.”

Xuất khẩu gạo 20 năm, nhưng  mãi đến cuối năm 2009 Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam mới chặng đặng đừng hứa hẹn đóng góp 1 USD mỗi tấn gạo xuất khẩu, thí dụ năm 2009 xuất 6 triệu tấn sẽ giữ lại 6 triệu USD tương đương 114 tỷ đồng để đầu tư trở lại cho đồng ruộng, giúp chi phí khuyến nông. Tuy nhiên đây vẫn chỉ là hứa hẹn và có thể sẽ chuyển hướng qua quỹ bình ổn lúa gạo.

Kho trữ gạo của công ty lương thực Long An. Photo courtesy of longan.gov.vn
Kho trữ gạo của công ty lương thực Long An. Photo courtesy of longan.gov.vn

TS Lê Đăng Doanh nhận định về vấn đề này:

“Đây là một bước đi nhỏ đúng hướng để tiến tới có sự đầu tư trở lại từ lợi nhuận xuất khẩu gạo, từ lợi nhuận các khâu trung gian, để phục vụ cho kết cấu hạ tầng của nông thôn và đó cũng vì chính lợi ích của các công ty xuất khẩu gạo cho nên đây là 1 đồng đô la phục vụ nông nghiệp cũng là đồng đô la phục vụ lợi ích gián tiếp của các công ty xuất khẩu gạo.”

Khó tháo hầu bao doanh nghiệp

Khi Bộ Tài Chính đề xuất chính phủ lập quĩ bình ổn lúa gạo, cũng đưa giải pháp yêu cầu doanh nghiệp ứng trước 30% lợi nhuận xuất khẩu gạo để sung vào quĩ khoảng 1.000 tỷ đồng mỗi năm. Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam tuy ủng hộ việc thiết lập quĩ bình ổn lúa gạo, nhưng không đồng ý về việc ứng trước 30% lợi nhuận từ xuất khẩu gạo mà đề nghị được đóng góp trên mỗi tấn gạo xuất khẩu và không quá 1 USD/tấn.

Quĩ bình ổn thị trường lúa gạo được vận dụng như thế nào thì chưa được công bố, chỉ được mô tả chung chung như tài trợ giúp bảo đảm giá lúa cho nông dân lãi tối thiểu 30% khi thị trường mất giá. Tài trợ doanh nghiệp tiêu thụ hết lúa hàng hóa không để tồn đọng trong dân, hoặc tài trợ doanh nghiệp khi giá thị trường xuống thấp hơn giá sàn.

Nếu kho tàng không tốt, dự trữ không nhiều thì giá bán không được như mong muốn, như vậy rất thiệt thòi.

TS Lê Văn Bảnh.

Các chuyên gia nói với chúng tôi để bình ổn thị trường lúa gạo qui mô quĩ 1.000 tỷ đồng/ năm tương đương 53 triệu USD thì phần tiền vốn vẫn quá hạn chế. Khi thị trường xuất khẩu bế tắc hoặc rớt giá, việc mua tồn trữ chờ thời điểm giá tốt, ngoài việc tài trợ vốn các doanh nghiệp cần phải có đủ kho tồn trữ đạt tiêu chuẩn đễ trữ lúa lâu dài chờ giá tốt. TS Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện Lúa Đồng Bằng Sông Cửu Long nhận định:

Nếu kho tàng không tốt, dự trữ không nhiều thì giá bán không được như mong muốn, như vậy rất thiệt thòi.  Nhà nước đã quan tâm tới vấn đề kho tàng, hy vọng sẽ có cải thiện tốt hơn trong những năm sắp tới.”

Sau 20 năm bán gạo ra nước ngoài, vươn lên vị trí quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ nhì thế giới, nhưng Việt Nam mới đang chập chững thiết lập những cơ chế sơ khởi.

Một thí dụ điển hình, bên Thái Lan ngoài việc thiết lập hệ thống kho hiện đại đủ sức chứa 10 triệu tấn gạo, thời cựu thủ tướng Thaksin đầu những năm 2.000, chính phủ Thái Lan đầu tư gần 2 tỷ USD để thực hiện cơ chế bảo đảm giá lúa gạo, theo hình thức chưa có quốc gia nào làm. Theo cơ chế này nông dân có thể bán lúa cho các đại lý của chính phủ theo giá sàn bảo đảm và có thể mua lại tất cả số lúa đó trong vòng 90 ngày và chịu lãi suất 3%. Do giá sàn bảo đảm luôn cao hơn giá thị trường, nên chính phủ đã trở thành người trực tiếp mua lúa gạo cho nông dân và phụ trách luôn việc xuất khẩu thông qua các hình thức, hợp đồng chính phủ, đấu thầu bán cho nhà xuất khẩu hoặc bán theo hợp đồng kỳ hạn trên sàn giao dịch nông sản.

Hiện nay chính sách lúa gạo của chính phủ Thái Lan có một số thay đổi, nhưng lúa gạo vẫn là vũ khí chính trị để đạt sự ủng hộ của nông dân trong các cuộc bầu cử.


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: