Welcome to BEAR’s BLOG!!!

TuanVietNam: Hàng loạt nhân sĩ kiến nghị tạm ngừng khai thác bô-xít –> Ông Nguyễn Thanh Liêm, Trưởng ban nhôm – bô xít,TKV: “Chỉ động đất mới vỡ được hồ bùn đỏ Tây Nguyên”

Posted by BEAR on Tháng Mười 22, 2010

TuanVietNam: Hàng loạt nhân sĩ kiến nghị tạm ngừng khai thác bô-xít

Sau sự cố bùn đỏ ở Hungary, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình và nhiều nhân sĩ – trí thức đã gửi thư lên lãnh đạo Đảng, Nhà nước kiến nghị về dự án khai thác bô-xít ở Tây Nguyên.

Mời các bạn xem toàn văn thư kiến nghị của các nhân sĩ – trí thức TẠI ĐÂY.

>> Rà soát thiết kế các hồ chứa bùn đỏ ở Tây Nguyên

>> Đại dự án bô-xít Tây Nguyên và ý kiến nhiều chiều

>> Chuẩn bị kiểm tra thực địa các dự án bôxít

Nghiên cứu lại tổng thể vấn đề bô-xít Tây Nguyên

Với tư cách “những người Việt Nam gắn bó với vận mệnh tồn vong của đất nước”, bà Nguyễn Thị Bình và các nhân sĩ trí thức đã gửi thư tới Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng và Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng.

Cùng kí tên trong thư với bà Bình còn có Thiếu tướng Lê Văn Cương, GS Hồ Ngọc Đại, nhà nghiên cứu Phan Hồng Giang, GS Chu Hảo, nhà nghiên cứu Dương Danh Dy, nhà văn Nguyễn Khắc Mai, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nhà văn hóa Nguyên Ngọc, nhà nghiên cứu Trần Đức Nguyên, nhà thơ Trần Việt Phương, Vũ Quần Phương, nhà nghiên cứu Nguyễn Trung, TS Tô Văn Trường, GS Hoàng Tụy, và GS Đặng Hùng Võ.

Trong thư, bà Bình và các nhân sĩ trí thức “khẩn thiết yêu cầu” Bộ Chính trị, BCH TƯ Đảng, Quốc hội và Chính phủ xem xét lại việc khai thác bô-xít Tây Nguyên.

Trên cơ sở “lường trước nguy cơ không thể kiểm soát nổi vấn đề bùn đỏ độc hại trong sản xuất alumina ở Tây Nguyên”, các nhân sĩ kiến nghị Đảng và Nhà nước

  • quyết định cho ngừng ngay việc xây dựng nhà máy chế biến alumina ở Tân Rai, Lâm Đồng để nghiên cứu tiếp cách xử lý;
  • tạm hủy dự án đang đàm phán tiếp với đối tác nước ngoài về nhà máy Nhân Cơ ở Đắc Nông;
  • tạm thời đình chỉ việc triển khai toàn bộ tổng dự án hiện thời về việc khai thác bô-xít ở Tây Nguyên để tổ chức nghiên cứu lại một cách nghiêm túc và khoa học”.
Thảm họa bùn đỏ Hungary.

Đồng thời đề xuất “nghiên cứu lại một cách tổng thể vấn đề bô-xít Tây Nguyên” trên cơ sở “lập một nhóm nghiên cứu độc lập (nhóm đặc nhiệm)”. Nhóm này gồm những cá nhân có uy tín và có tâm huyết với đất nước trong giới các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế và những người hoạt động xã hội độc lập, để tiến hành nghiên cứu toàn bộ vấn đề bô-xít Tây Nguyên.

“Những kết quả nghiên cứu lại một cách tổng thể vấn đề bô-xít Tây Nguyên của nhóm đặc nhiệm này sẽ được trình bày trước Quốc hội, đồng thời được đem trưng cầu ý kiến nhân dân cả nước về đề tài kinh tế – xã hội vô cùng nhạy cảm này để quyết định”, các nhân sĩ – trí thức viết.

Báo chí đưa tin chính phủ Trung Quốc đã đóng cửa nhiều mỏ khai thác bô-xít trên lãnh thổ Trung Quốc để tránh thảm họa môi trưởng. Vì vậy, chúng ta có căn cứ để giải quyết vấn đề này với phía đối tác nước ngoài tham gia dự án.

Lời cảnh báo nghiêm khắc từ thảm hoạ bùn đỏ Hungary

Trong thư, các nhân sĩ nhắc lại tính “phi kinh tế, hủy hoại môi trường, để lại nhiều hệ quả khó lường về kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, uy hiếp nghiêm trọng an ninh quốc phòng của quốc gia” của dự án bô-xít Tây Nguyên đã được giới khoa học chỉ ra trong các cuộc hội thảo tiến hành trong hai năm 2008, 2009.

Khả năng sinh lời trong khai thác bô-xít Tây Nguyên “không hiện thực, thậm chí hầu như chắc chắn là lỗ”. Vấn đề vận tải và cảng cho việc sản xuất, xuất khẩu alumina hiện tại và trong vài năm tới “hoàn toàn bế tắc chưa thể giải quyết”. Nhà máy sản xuất alumina Tân Rai nếu làm xong, cũng có thể có nguy cơ phải nằm đắp chiếu một thời gian.

Hơn nữa, “việc sản xuất ra alumina với khối lượng vài triệu tấn/năm là quá nhỏ so với thị trường bô-xít/nhôm trên thế giới và trong thực tế chỉ có thể bán được cho một thị trường duy nhất là Trung Quốc,… tạo thêm nguy cơ phụ thuộc kinh tế và chính trị rất bất lợi cho đất nước”.

Vả lại, “cứ sản xuất một tấn nhôm sẽ tạo ra 3 tấn bùn thải có chứa hóa chất độc hại, càng sản xuất nhiều đòi hỏi phải có hồ chứa bùn đỏ càng lớn, nguy cơ thảm họa môi trường càng hơn“.

“Thảm họa vỡ hồ bùn đỏ Ajka ở Hungary là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với vấn đề hồ bùn đỏ chứa chất thải trong sản xuất alumina ở Tây Nguyên”, các nhân sĩ viết trong thư.

“Không thể hình dung nổi nguy cơ thảm họa môi trường của một hồ chứa bùn đỏ hàng triệu hay hàng chục triệu m3 treo lơ lửng trên đầu đồng bằng sông Đồng Nai và Bắc Nam Bộ, miền Nam Trung Bộ…”.

“Các hồ chứa bùn đỏ sẽ là những quả bom độc treo trên đầu hàng chục triệu người với tai họa khôn lường“, lá thư lưu ý. Đó là chưa kể, “khả năng quản lý, thực thi pháp luật, lực lượng vật chất kĩ thuật phòng chống thiên tai của ta chưa thể so sánh với Hungary”.

Trách nhiệm tuyệt đối với vận mệnh quốc gia

Từ những phân tích khoa học, các nhân sĩ cho rằng, việc tạm ngưng khai thác bô-xít và nghiên cứu tổng thể lại toàn bộ vấn đề bô-xít Tây nguyên “là phương án an toàn nhất, có thể giúp đất nước có đủ thời gian tìm ra những phương án tối ưu trong việc xem xét vấn đề bô-xít Tây Nguyên nói riêng và cho vấn đề phát triển kinh tế – xã hội Tây Nguyên nói chung”.

Nhìn lâu dài về tổng thể, đây còn là phương án tốt nhất, kinh tế nhất và toàn diện nhất, với nghĩa các tổn thất được tạm hủy ngay hoặc thậm chí có khi phải đi tới kết luận sẽ phải hủy hoàn toàn việc khai thác bô-xít Tây Nguyên.

Theo các nhân sĩ – trí thức, thực hiện thỉnh cầu này đồng nghĩa với việc phải thực hiện “một quyết định rất đau đớn chưa hề có trong lịch sử kinh tế Việt Nam và sẽ là một tổn thất lớn mà nền kinh tế phải chịu đựng, nhất là Nhà máy chế biến alumina Tân Rai đã hoàn thành một phần lớn và đã làm được nhiều việc quan trọng trong triển khai dự án Nhà máy Nhân Cơ”.

Nhưng “dù sao, sẽ vẫn còn rẻ hơn cái giá phải trả không thể lường hết được và thậm chí không thể cứu vãn được cho những hệ quả và thảm họa có thể xảy ra”, các nhân sĩ viết trong thư.

“Chỉ có lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm tuyệt đối với vận mệnh quốc gia” của các vị lãnh đạo Đảng, nhà nước, cùng “sự thông cảm” của nhân dân cả nước “mới đủ sức đi tới thực hiện quyết định khó khăn này”, các nhân sĩ nhấn mạnh.

Hiện nay, đã có hơn 1500 người cùng kí tên vào thư kiến nghị này.

 

Chỉ động đất mới vỡ được hồ bùn đỏ Tây Nguyên

Ông Nguyễn Thanh Liêm, Trưởng ban nhôm – bô xít, Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam (TKV) khẳng định như vậy với VnExpress.net hôm qua, sau khi TKV tiến hành khảo sát lại các dự án bô xít Tây Nguyên.
> Rà soát lại thiết kế bô xít Tây Nguyên / Sự cố Hungary cảnh báo Việt Nam

Xin ông cho biết, tình hình rà soát thiết kế, điều chỉnh quy hoạch các hồ chứa bùn đỏ tại dự án bô xít Tây Nguyên triển khai ra sao sau hiện tượng tràn khoang bùn đỏ ở Hungary?

Ông Nguyễn Thanh Liêm

– Ban chỉ đạo dự án bô xít của TKV đã nhanh chóng rà soát lại toàn bộ thiết kế với các nhà thầu Trung Quốc và đưa ra những ý kiến góp ý về quy hoạch. Nhìn chung, các giải pháp thiết kế quản lý an toàn của hồ bùn đỏ đảm bảo theo đúng tiêu chuẩn và quy phạm của Việt Nam và Trung Quốc.

Hai hồ chứa bùn đỏ tại Dự án Tổ hợp bô xít – nhôm Lâm Đồng đủ đảm bảo dung tích chứa trong 36 năm. Diện tích chứa bùn đỏ số 1 là 110 héc ta, dung tích 8.350.000 m3, đảm bảo dung tích chứa cho 15 năm. Hồ số 2 có diện tích 209 héc ta, 11.420.000 m3, sử dụng tron 15 năm.

Bùn đỏ được thải theo công nghệ ướt với khối lượng bùn thải khoảng 1,42 triệu tấn mỗi năm và tỷ lệ rắn/lỏng là 1,15 độ pH của bùn đỏ thải ra khoảng 11 đến 13 (Bùn đỏ có tính kiềm cao). Hồ được thiết kế chống thấm ở đáy hồ và xung quanh bờ hồ. Trên lớp chống thấm có lớp thu dung dịch chưa nước xút với độ pH cao từ 11 đến 13 pH sẽ được dẫn về trạm bơm thu hồi để bơm về bể tập trung và tuần hoàn tái sử dụng trong dây chuyền công nghệ alumina.

Xây dựng hồ bùn đỏ ở thung lung “chết” sẽ giảm nguy cơ tràn bùn.

Nhưng công nghệ thải bùn đỏ của Hungary cũng giống như thiết kế của các nhà máy bô xít ở Việt Nam, khiến nhiều người lo ngại nguy cơ nứt hồ chứa, tràn bùn đỏ ở Hungary sẽ lặp lại ở Tây Nguyên?

– Chúng tôi đã xem xét sơ bộ và thấy điều kiện của Hungary và Việt Nam khác nhau. Hungary dung tích bể chứa rất lớn, nằm trên bề mặt đồng bằng, mặt bể chứa bùn đỏ lại đắp nổi.

Các bể chứa bùn đỏ của TKV được chia thành 8 khoang nhỏ, với diện tích mỗi khoang chứa khoảng 14 đến 16 héc ta, dung tích chứa từ 0,6 đến 1,6 triệu m3. Chiều cao bùn thải của mỗi khoang chứa thay đổi từ 8 – 14 m3, chiều cao bùn thải tối đa luôn thấp hơn chiều cao mặt đập ngăn giữa các khoang chừa từ 1,3 – 2 m và thấp hơn mặt địa hình xung quanh hồ chưa là 2 – 6m. Như vậy, rất khó có thể xảy ra bùn đỏ bị tràn ra ngoài thung lũng.

Bên cạnh đó, các khoang vận hành theo cơ chế thứ tự một khoang hoạt động thì có một khoang phụ dự phòng để chứa nước lũ tràn trong trường hợp có đột biến về lượng mưa vượt ngưỡng dự tính. Các đập chắn được tính toán cho động đất cấp 7, dưới đập dự phòng có cống thoát nước mặt kiểu cánh phai để đóng lại khi có sự cố xảy ra.

– Hồ chứa bùn đỏ của hai dự án Tây Nguyên đều nằm ở độ cao 700m so với mặt nước biển, trong khi khu vực này thường có lũ quét, sạt lở đất. TKV đã lường tới phương án này?

– Hồ bùn đỏ ở Tây Nguyên được đặt trong thung lũng “chết” và ở khu vực có lưu vực nhỏ, cách xa khu vực dân cư tập trung và hệ thống sông suối lớn, nước chỉ xuất hiện khi mưa rơi trực tiếp xuống, không có nước bên ngoài đổ vào. Nếu có xảy ra sự cố thì chỉ động đất gây cho nứt, vỡ mới xảy ra nguy cơ tràn bùn khỏi khoang. Ngoài ra, một nguy cơ sau khi hồ nhừng hoạt động thì các lớp chống thấm bị hỏng, nước mưa thấm vào và tạo thành dòng thấm xuống đất gây ô nhiễm nước ngầm.

Nhiều nhà khoa học cho rằng, để tránh rủi ro, nên xây dựng các nhà máy bô xít ở vùng biển. Ông nghĩ thế nào về điều này?

– Tôi ủng hộ ý kiến này của các nhà khoa học, nếu chuyển được sẽ có rất nhiều thuận lợi. Hiện nay, do chế biến luôn tại khu vực Tây Nguyên nên sẽ phải vận chuyển nguyên liệu lên và sản phẩm xuống. Trong quá trình vận chuyển chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến môi trường và làm tăng chi phí vận tải.

Mặt khác, muối biển sẽ giúp trung hòa bùn đỏ, việc đặt trực tiếp các nhà máy sát biển giúp quá trình xử lý xử lý chất thải, bùn được dễ dàng hơn, đảm bảo môi trường.

Tuy nhiên, do nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội khu vực Tây Nguyên nên Chính phủ mới quyết định đặt địa điểm tại đây giúp các địa phương nơi này có điều kiện để xây dựng công nghiệp khai khoáng.

– Hiện nay phương án đầu ra cho sản phẩm được TKV tính toán ra sao, thưa ông?

– Quan điểm của TKV là sẽ phân chia sản phẩm cho nhiều đối tác, tuỳ theo khả năng vốn của họ để mình điều chỉnh sản lượng phù hợp. Cho đến nay đã có ba đối tác đến từ Nhật Bản, Vân Nam (Trung Quốc) và Trung Đông có nhu cầu bao tiêu sản phẩm bô xít của Việt Nam.

Tập đoàn đang xem xét đề xuất với Chính phủ để giảm thuế suất hợp lý hơn, đảm bảo dự án hoạt động chắc chắn. Theo đó, giảm thuế xuất khẩu alumin xuống còn 0 đến 5% trong 5 năm.

 

Bài học cho Việt Nam từ lũ bùn đỏ Hungary (phần 1)

Từ lũ bùn đỏ Hungary …

Do các bức tường chắn bùn bị vỡ, hơn 1 triệu mét khối bùn đỏ đã tràn ra ngoài giết chết 7 người, làm bị thương hàng trăm người khác. Hai ngôi làng Kolontar và Devecser là những ngôi làng chịu tổn thất nặng nề nhất. Khoảng 2.000 ha đất nhiễm bùn độc nếu muốn sử dụng sẽ phải tốn công đào xới lên và khử độc bằng các biện pháp tốn kém.

 

000_Par3520068-200.jpg
Mức độ của bùn đỏ trên các bức tường của một ngôi nhà tại làng Kolontar, cách Budapest 160 km về phía Tây Nam hôm 10/10/2010. AFP photo

Tất cả sự sống xung quanh sông Marcal đã bị tiêu diệt và người ta nhìn thấy xác cá chết nổi lềnh bềnh trên sông Danube. Nhiều nước Châu Âu lo sợ dòng sông sẽ nhiễm chất kiềm và nếu điều này xảy ra người ta chưa biết phải đối phó ra sao.

 

Sự việc nghiêm trọng này khiến ngay lập tức hồ sơ bauxite Tây nguyên được mở lại một lần nữa đối với các nhà trí thức và khoa học Việt nam. Có một điều ngạc nhiên là bộ Công thương, cơ quan chủ quản của dự án Tân Rai và Nhân Cơ hoàn toàn im lặng như không hề hay biết. Các cấp cao nhất như văn phòng Thủ Tướng chính phủ cũng không có một thông tư nào về sự việc này. Ngoại trừ ba tờ báo lớn là Sài Gòn Tiếp Thị, Tuổi Trẻ, và VietnamNet là có bài viết bình luận về cơn lũ bùn đỏ Hungary còn hầu hết báo chí trong nước chỉ đăng tin này một cách sơ lược như một tai nạn thông thường mà thôi.

Sau khi sự im lặng cần thiết trôi qua, nhóm của giáo sư Nguyễn Huệ Chi lại một lần nữa tung ra kiến nghị 5 điểm yêu cầu chính phủ cho ngưng ngay việc khai thác bauxite với những lý lẽ hoàn toàn chuẩn xác và thuyết phục căn cứ trên tai nạn bùn đỏ Hungary. Kiến nghị này cũng yêu cầu lấy chữ ký của đồng bào trong và ngoài nước một cách rộng rãi để cho thấy lòng dân trước một quyết định chỉ căn cứ trên quyền lợi của một nhóm người mà không chú ý đến sự an nguy của cả một khu vực rộng lớn trước hiểm họa cơn lũ tràn bùn đỏ từ Tây nguyên xuống đồng bằng khiến hàng triệu người và héc ta đất có khả năng bị vùi lấp nếu tai họa xảy ra.

Tiến sĩ Mai Thanh Truyết, một chuyên gia về môi trường cho biết những tác hại của bùn đỏ như sau:

Hungary là một nước công nghiệp lâu đời và những vấn đề môi trường ở Hungary cũng đã được chú ý một cách thấu đáo hơn nhiều so với ở Việt nam, thế nhưng cái tai họa bùn đỏ nó vẫn xảy ra.

GS Chu Hảo

“Một số chất kim loại độc hại có trong bùn đỏ và một số hóa chất hữu cơ tác hại không những nó nằm trên bề mặt mà còn ngấm vào các mạch nước ngầm và do đó sẽ làm ô nhiễm toàn bộ mạch nước ngầm và điều đó sẽ hủy hoại toàn vùng. Chắc chắn những cây cỏ mọc chung quanh khu vực chứa bùn đỏ tại Hungary chúng tôi không nghĩ trong năm, ba năm nữa có thể xử lý được.”

Riêng Giáo sư Chu Hảo, nguyên thứ trưởng bộ Khoa học và Công nghệ Việt nam, cũng là một trong 12 vị đứng tên trong bản kiến nghị cho biết lập trường của ông thông qua kinh nghiệm của một người hoạt động khoa học, ông nói:

“Tôi nghĩ Hungary là một nước công nghiệp lâu đời và những vấn đề môi trường ở Hungary cũng đã được chú ý một cách thấu đáo hơn nhiều so với ở Việt nam, thế nhưng cái tai họa bùn đỏ nó vẫn xảy ra. Đấy là một gương tày liếp cho những nhà hoạt động chiến lược về bauxite để có thể sớm nhận thức được mối hiểm họa đó và tìm mọi cách làm thế nào đấy để có thể ngăn chận không để cho bất kể một lực lượng nào muốn khai thác bauxit ở Tây nguyên một cách vội vã, khi chưa có đủ cơ sở khoa học cũng như chưa có đủ độ tin cậy để toàn dân có thể tin rằng điều đó là có ích lợi cho đất nước.”

… nghĩ về bauxite Việt Nam

Nếu nói rằng tai họa của Hungary là dịp may của Việt Nam thì nghe có vẻ trắc ẩn, nhưng độ chính xác của sự so sánh này có lẽ khó bài bác nếu nhìn từ góc độ hành xử của một nhà nước chuyên chế. Chưa có vấn đề nào đạt sự đồng thuận cao của trí thức Việt Nam như vấn đề bauxite Tây nguyên.

 

bauxite-TayNguyen-250.jpg
Công trường khai thác bauxite ở Tây Nguyên. Photo courtesy of chinhphu.vn

Những nỗ lực chứng minh cho chính quyền thấy tác hại của việc khai thác này là căn cứ trên các số liệu khoa học rõ ràng nhưng nhà nước vẫn cương quyết thực hiện. Nhiều người không tin rằng lý do kinh tế là điều chủ yếu khiến việc khai thác cần phải tiến hành. Nhà kinh tế Lê Đăng Doanh phân tích vấn đề kinh tế trong dự án này như sau:

 

“Vấn đề kinh tế phức tạp nhất trong dự án bauxite hiện nay là không có đường vận tải đi ra. Mọi vấn đề khác đều có tính toán và đã đưa lên, nhưng hiện nay không có phương án kinh tế hiện thực nào để đưa số quặng đã tinh luyện thành alumina chuyển ra đến cảng để vận tải đi. Phương án mà người ta đã đưa ra thảo luận đó là sử dụng đường dốc và vận chuyển bằng đường ống, tôi nghĩ là khả thi hơn cả.

Còn bây giờ xây đường cho xe tải nặng chở trên một độ dốc rất lớn là cực kỳ nguy hiểm và tốn kém. Vận chuyển bằng đường sắt cũng không kinh tế. Tôi nghĩ bauxite Việt Nam có nhiều vấn đề, trong đó vấn đề môi trường là nguy hiểm, thế nhưng vấn đề nan giải nhất hiện nay là sản xuất ra rồi chở đi đâu?”

Tôi nghĩ bauxite Việt Nam có nhiều vấn đề, trong đó vấn đề môi trường là nguy hiểm, thế nhưng vấn đề nan giải nhất hiện nay là sản xuất ra rồi chở đi đâu?

TS Lê Đăng Doanh

 

Khi không có lợi ích kinh tế mà vẫn cố làm thì câu hỏi đặt ra cho các giới chức cao cấp nhất nắm guồng máy quốc gia sẽ tập trung vào chuyện chia chác hay ưu tiên cho nhóm lợi ích như thuật ngữ mà người ta thường nói. Tuy nhiên, dù có tham lam cách mấy thì trước thảm họa đang xảy ra trước mắt người ta cũng khó lòng cương quyết chống lại ý nguyện của toàn dân, ngoại trừ một lý do nào đó lớn hơn nhiều.

Câu hỏi này chúng tôi sẽ cố gắng tìm câu trả lời trong bài tới, mời quý vị theo dõi.

Bài học cho Việt Nam từ lũ bùn đỏ Hungary (phần 2)

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: